با سلام
🔰تفسیر واژه "مُدهامّتان" (الرحمن، ۶۴)

🔹این واژه از یک ریشه (د ه م) گرفته شده است؛ دهم (مذکر) و دُهمه (مؤنث).

🔹ریشه (د ه م)، تنها یکبار در قرآن به کار رفته است
🔹این واژه، از ریشه (دهمه = مؤنث دهم) است. (الميزان، ج۱۹، ص۱۱۱؛ نمونه، ج۲۳، ص۱۷۶ و ساير تفاسير).

🔹فعل این ریشه (دهمه)، ادهامّ است و اسم آن، مدهامّ؛ مؤنث آن، مدهامّة و مثنای مؤنث آن، مدهامّتان است (قشیری، اللطائف الاشارات، ج۳، ص۵۱۴).
🔹ادهیمام مصدر باب افعیلال است که از ثلاثی مجرد دهمه گرفته شده است (المیزان، همان).
🔹این باب برای مبالغه و تاکید است (التحقیق، ج۳، ص۲۸۴).

🔰معنای واژه
۱. در اصل به معنای سیاهی و تاریکی شب است سپس به معنای سبز پر رنگ نیز به کار رفته است؛ از آنجا که سبز پررنگ بیانگر نهایت شادابی و طراوت گیاهان است، این واژه برای نشان دادن نهایت خرّمی آن دو بهشت (من دونهما جنّتان) به کار رفته است. (ر.ک: نمونه، همان).
۲. به معنای زیادی سبزی است و به سبب زیادی، آن دو را به دهمه (سیاهی) تشبیه کرده است (ابوحیان، نهرالمارد، قسم دوم جلد ۲، ص۱۰۴۵)

۳. معنای اصلی این ریشه تدمّج و تکاثّف (التفات و تداخل) است و از لوازم آن سیاهی و سایه و زیادی و شدت و پوشیدگی است (مصطفوی، التحقیق، ج۳، ص۲۸۳).
🔰روایات
🔹مدهامتان، اتصال نخل (درخت خرما) به اندازه مسافت میان مکه تا مدینه. (عروسی حویزی، نورالثقلین، ج۵، ص۲۰۰).
🔹دو باغ سبز (خضراوان) (سیوطی، الدرمنثور، ج۱۴، ص۱۲۰؛ آلوسی، روح المعانی، ج۱۴، ص۱۲۰).

🔰اقوال
🔹دو درخت سبز نزدیک به سیاه
🔹چهار بهشت که دوتای اول (آیه ۴۶) برای سابقان و دوتای آخر (آیه ۶۲) برای تابعان. (طوسی، التبیان، ج۹، ص۴۸۲).
🔹گیاهان سبز متمایل به سیاه (مدهامتان به طور غالبی بیانگر گیاهان و گل هاست و جنتان بیانگر درختان و میوه هاست؛ پس میان آن باغ ها تفاوت است) (ر.ک: بیضاوی، انوارالتنزیل، ج۵، ص۱۷۵؛ قمی مشهدی، کنزالدقائق، ج۱۲، ص۵۸۸).
🔹به معنای ملتقتان یعنی درهم تنیده شده (ر.ک: ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ج۱۸، ص۲۷۹)

🔹این وصف (مدهامتان = آیه ۶۴) برای جنّتان (آیه ۶۲) در مقابل وصف ذوات افنان (آیه ۴۸ برای جنّتان (۴۶) است؛ آن دو باغ اول، بیشتر دارای درخت و میوه اند و آن دو باغ آخر، بیشتر دارای گیاه و گُلند (همان؛ مدرسی، من هدی القرآن، ج۱۴، ص۴۶۲).
🔹دو معنا برای آیه احتمال دارد: مادی و معنوی؛ ممکن است مراد مصداق روحانی باشد یا چیزی ماورای آن دو بهشت که حواس ظاهری نمی توانند آن ها را درک کنند (التحقیق، ج۳، ص۲۸۴).

🔰نقش
🔹صفت برای جنّتان: میان آن دو (موصوف = جنّتان و صفت = مدهامّتان، جمله معترضه = فبایّ آلاء...، وجود دارد) (صافی، الجدول، ج۲۷، ص۱۰۴)
🔹خبر برای مبتدای محذوف: آن دو باغ، این چنین رنگ و حالتی دارند.

🔹وصف است که مشتق از دُهمه به معنای رنگ سیاه است؛ وصف جنّتین به سیاهی، مبالغه در شدت سبزی درختان آن دو باغ است (ابن عاشور، التحریر و التنویر، ج۲۷، ص۲۵۲).

🔰تعداد حروف
تنها کلمه ای که دارای کمترین حروف (۸ حرف) از آیات میانی سوره هاست؛ کلمات دیگری مانند "والضحی" و "والفجر" یا "یس" و "طه" از آیات کوتاه ابتدای سوره ها هستند؛ آیه "ثم نظر" نیز دارای دو کلمه است؛ پس از میان آیاتی که در میان سوره ها به کار رفته، آیه "مدهامّتان"، کوتاهترین کلمه است. (منبع (http://www.shahrequran.ir/archive/index.php/t-1923.html))

☘️گردآورنده: سید مالک خادمی، شب عید مبعث؛ عیدتان مبارک باد (19 دی 1402 = 27 رجب 1445).

✍️نشرالعلم
@nashrolelm